Waarom zingen op het kinderdagverblijf zoveel meer is dan een gezellig moment

Wie weleens een groep peuters samen een bekend kinderliedje heeft zien zingen, weet hoeveel enthousiasme een eenvoudig melodietje kan oproepen. De één zingt uit volle borst mee, een ander kent vooral de bewegingen en weer een ander kijkt eerst aandachtig toe voordat hij voorzichtig een paar woorden probeert. Zingen op het kinderdagverblijf is gezellig en zorgt vaak voor vrolijke momenten, maar ondertussen gebeurt er veel meer. Kinderliedjes ondersteunen onder andere de taalontwikkeling, het geheugen, het ritmegevoel en de motoriek. Bovendien kunnen liedjes kinderen houvast geven in de dagelijkse structuur van de opvang.

Juist omdat jonge kinderen leren door te luisteren, te kijken, te herhalen en uiteindelijk zelf te proberen, passen kinderliedjes uitstekend binnen de dagelijkse activiteiten op een kinderdagverblijf. Daar hoeft helemaal geen uitgebreide muziekles aan te pas te komen. Een paar minuten samen zingen kan al een waardevol onderdeel van de dag zijn.

Zingen stimuleert de taalontwikkeling

Een van de belangrijkste redenen om veel met jonge kinderen te zingen, is de relatie tussen muziek en taal. Kinderliedjes bestaan meestal uit relatief korte zinnen, duidelijke klanken, rijm en vooral veel herhaling. Daardoor krijgen kinderen steeds opnieuw dezelfde woorden en zinsconstructies aangeboden.

Waar gesproken taal soms snel voorbijgaat, maakt een melodie woorden voorspelbaarder. Een kind dat een liedje regelmatig hoort, gaat herkennen welk woord er na een bepaalde zin komt. Eerst luistert het misschien alleen, daarna komt er een klank of woordje bij en uiteindelijk kan een groot deel van het lied worden meegezongen.

Vooral voor peuters is die herhaling belangrijk. Zij zijn voortdurend bezig hun woordenschat uit te breiden en ontdekken tegelijkertijd hoe zinnen zijn opgebouwd. In ons artikel over de rol van kinderliedjes bij de taalontwikkeling lees je meer over de manier waarop ritme, melodie, woordenschat en grammatica daarbij samenkomen.

Een liedje geeft structuur aan de dag

Op een kinderdagverblijf volgen gedurende de dag allerlei activiteiten elkaar op. Kinderen komen binnen, spelen, eten en drinken, gaan naar buiten, slapen, ruimen op en worden uiteindelijk weer opgehaald. Voor volwassenen is die dagindeling vanzelfsprekend, maar voor jonge kinderen kan een herkenbare structuur veel houvast bieden.

Liedjes kunnen daarbij functioneren als een soort muzikaal herkenningspunt. Een vast opruimliedje vertelt bijvoorbeeld dat het tijd is om het speelgoed weg te leggen, terwijl een rustig liedje kan aangeven dat een actief moment wordt afgesloten. Een slaapliedje kan juist helpen bij de overgang naar een rustmoment.

Het mooie daarvan is dat niet iedere overgang steeds uitgebreid met woorden hoeft te worden uitgelegd. Kinderen gaan de melodie herkennen en koppelen deze vanzelf aan wat er daarna gebeurt. Muziek wordt zo onderdeel van een vertrouwd dagelijks ritme.

Samen zingen betekent samen iets doen

Op het kinderdagverblijf maken kinderen deel uit van een groep. Ook dat is iets wat zij geleidelijk moeten leren. Ze ontdekken dat andere kinderen soms iets anders willen, dat je op elkaar kunt wachten en dat je samen plezier kunt maken.

Zingen is bij uitstek een gezamenlijke activiteit waarbij iedereen op zijn eigen niveau kan aansluiten. Een baby kan kijken, luisteren of bewegen, een dreumes kan klappen en een peuter kan al hele stukken meezingen. Er bestaat daarbij geen verplicht niveau dat een kind moet bereiken om mee te kunnen doen.

Dat maakt samen zingen laagdrempelig. Zelfs een kind dat nog weinig praat, kan deelnemen door te bewegen, geluiden te maken of bepaalde gebaren te herkennen. Zo ontstaat een gezamenlijk moment waarin ieder kind op zijn eigen manier kan participeren.

Kinderliedjes en bewegen horen bij elkaar

Veel bekende kinderliedjes nodigen bijna automatisch uit tot beweging. Denk maar aan Hoofd, schouders, knie en teen, waarbij kinderen lichaamsdelen aanwijzen, of Klap eens in je handjes, waarbij de beweging al in de tekst besloten ligt.

Door zingen en bewegen te combineren worden verschillende ontwikkelingsgebieden tegelijkertijd aangesproken. Kinderen luisteren naar de tekst, proberen het ritme te volgen en voeren ondertussen bewegingen uit. Daarmee oefenen zij onder meer hun coördinatie en lichaamsbesef.

Dat hoeft overigens niet altijd met voorgeschreven bewegingen. Een pedagogisch medewerker kan kinderen ook laten klappen op de maat, langzaam en snel laten bewegen of ze zelf bewegingen bij een liedje laten bedenken. Meer hierover lees je in ons artikel over spelenderwijs ritmegevoel ontwikkelen met kinderliedjes.

Zingen en de ruimte krijgen om zelf te ontdekken

Niet ieder kind zal tijdens een gezamenlijk zangmoment onmiddellijk enthousiast meedoen. Het ene kind staat vooraan en zingt het hardst, terwijl een ander liever vanaf een afstandje kijkt. Dat verschil hoeft helemaal geen probleem te zijn. Jonge kinderen ontwikkelen zich immers niet allemaal in hetzelfde tempo en hebben verschillende manieren om nieuwe ervaringen te verwerken.

Dat sluit mooi aan bij pedagogische benaderingen waarin zelfstandigheid, observeren en ontdekken centraal staan. Zo wordt bij een Montessori kinderdagverblijf Voorburg bijvoorbeeld gewerkt vanuit het uitgangspunt dat kinderen ruimte krijgen om in hun eigen tempo te ontdekken en te leren. Ook tijdens muzikale activiteiten kun je die ruimte bieden. Een kind hoeft niet gedwongen te worden om mee te zingen; luisteren, kijken en uiteindelijk uit zichzelf aansluiten zijn eveneens vormen van leren.

Dat is misschien wel een van de prettigste eigenschappen van muziek: een kind kan deelnemen zonder dat daar meteen een prestatie tegenover staat.

Ook bij tweetalige opvang kan muziek een hulpmiddel zijn

Wanneer kinderen opgroeien in een omgeving waarin meer dan één taal wordt gesproken, kunnen liedjes nog een extra functie krijgen. Een melodie zorgt voor herkenning, terwijl woorden en zinnen steeds opnieuw terugkomen. Daardoor kunnen kinderen vertrouwd raken met klanken uit verschillende talen zonder dat dit als een formele taalles voelt.

Een eenvoudig liedje dat een kind eerst in het Nederlands leert, kan bijvoorbeeld later ook in het Engels worden gezongen. Denk aan Hoofd, schouders, knie en teen en de Engelse versie Head, Shoulders, Knees and Toes. De bewegingen en melodie blijven grotendeels herkenbaar, terwijl er andere woorden aan worden gekoppeld.

Voor een tweetalig kinderdagverblijf kan muziek daarom een heel natuurlijke manier zijn om beide talen onderdeel te maken van de dagelijkse beleving.

Herhalen is juist goed

Volwassenen hebben soms de neiging om veel afwisseling te willen bieden. Na de zoveelste uitvoering van hetzelfde liedje ben je misschien zelf wel toe aan iets nieuws. Een peuter denkt daar vaak heel anders over.

Herhaling helpt jonge kinderen om grip te krijgen op wat zij horen en meemaken. Bij iedere herhaling herkennen ze iets meer. Eerst de melodie, daarna een beweging, vervolgens het laatste woord van een zin en uiteindelijk misschien het hele couplet. Bovendien geeft herkenning zelfvertrouwen: een kind weet wat er gaat komen en ontdekt dat het actief kan deelnemen.

Daarom hoeft het repertoire op een kinderdagverblijf helemaal niet enorm te zijn. Een kleine verzameling goede, herkenbare liedjes die regelmatig terugkomt, kan juist heel waardevol zijn.

Vijf leuke kinderliedjes voor op het kinderdagverblijf

Welke liedjes geschikt zijn, hangt natuurlijk af van de leeftijd van de kinderen en het moment van de dag. Toch zijn er een aantal klassiekers die zich bijzonder goed lenen voor een groep jonge kinderen.

1. Hoofd, schouders, knie en teen
Een ideaal liedje om taal, beweging en lichaamsbesef te combineren. Door het tempo af en toe te veranderen blijft het bovendien leuk wanneer kinderen het liedje al goed kennen.

2. In de maneschijn
Dit liedje combineert een herkenbare melodie met bewegingen die kinderen gemakkelijk kunnen nadoen. Ook kinderen die de tekst nog niet volledig kennen, kunnen daardoor al snel meedoen.

3. De wielen van de bus
De vele herhalingen en bewegingen maken dit een heel geschikt groepslied. Bovendien kunnen steeds nieuwe coupletten worden bedacht, waardoor kinderen zelf ideeën kunnen aandragen.

4. Klap eens in je handjes
Eenvoudig, kort en daardoor ook geschikt voor heel jonge kinderen. Het liedje nodigt direct uit tot bewegen en kan gemakkelijk meerdere keren achter elkaar worden gezongen.

5. Vader Jacob
Een rustige klassieker met veel herhaling. Voor oudere peuters kun je er bovendien mee experimenteren door het liedje harder, zachter, sneller of langzamer te zingen.

Een klein liedje met een groot effect

Zingen hoeft op een kinderdagverblijf geen afzonderlijke activiteit te zijn waarvoor instrumenten, een muziekdocent of een uitgebreid programma nodig zijn. Juist de eenvoud maakt kinderliedjes zo bruikbaar. Ze kunnen spontaan worden ingezet tijdens het spelen, bij een overgang naar een volgende activiteit, tijdens het opruimen of gewoon omdat samen zingen leuk is.

Ondertussen luisteren kinderen naar taal, oefenen ze klanken en woorden, bewegen ze hun lichaam, herkennen ze patronen en ervaren ze hoe het is om iets samen met anderen te doen. Sommige kinderen zingen direct mee en andere nemen eerst wekenlang alles in zich op voordat ze ineens blijken te weten hoe het liedje gaat. Beide zijn prima.

Het belangrijkste is daarom misschien niet eens hoe mooi of zuiver er wordt gezongen. Wanneer volwassenen met plezier zingen en kinderen de ruimte krijgen om op hun eigen manier aan te sluiten, ontstaat vanzelf een omgeving waarin muziek uitnodigt tot luisteren, bewegen, ontdekken en leren.

Meer informatie

Welk muziekinstrument kunnen kinderen snel leren spelen?

Bronvermelding

Tekst: Marion Middendorp
Afbeelding: Kinderliedjes.info (ism AI)